Minister en organisaties tekenen voor nationale Kerkenaanpak

12/11/2018

Tekst: Marco van de Wetering | Fotografie: Walter Sietinga

In de Stevenskerk in Nijmegen ondertekenden afgelopen zaterdag minister Ingrid van Engelshoven en acht organisaties de samenwerkingsovereenkomst voor een nationale Kerkenaanpak. Met de nieuwe nationale aanpak willen betrokkenen kerken, gemeenten en erfgoedinstellingen ondersteunen bij het herbestemmen van monumentale kerken of het zoeken naar geschikte nevenfuncties voor het gebouw. Kerkmagazine woonde de dag bij en interviewde diverse ondertekenaars, waaronder de minister van OCW.

Minister Van Engelshoven , waarom is deze nationale Kerkenaanpak nu goed nieuws voor beheerders en eigenaren van kerkgebouwen die nog als kerk in gebruik zijn.
“Omdat het ook voor hen belangrijk is dat er in gemeenten goed gekeken wordt naar welke kerken kunnen we nu ook echt als kerk in gebruik houden en welke we gaan herbestemmen. Dat vraagt ook iets van kerken die nog in gebruik zijn. Bereidheid om op te schuiven, bereidheid ook om te delen.”

Hoe wil de minister voorkomen dat de de mate waarin een kerkgebouw exploiteerbaar is, belangrijker wordt dan de religieuze of cultuur-historische betekenis?
“Beiden gaan hand in hand. Willen we het religieus erfgoed ook voor de toekomst behouden, dan zullen we het ook een functie moeten geven. Want een kerk behouden waar niks gebeurt, wordt buitengewoon moeilijk. Het is ook heel moeilijk om daar draagvlak voor te krijgen. Dus het gaat om monumentale waarde, maar het gaat juist ook om die rol in de samenleving. Mensen in een dorp of in een stad vóelen iets bij zo’n kerkgebouw, willen daar naar binnen kunnen en willen ook dat het gebruikt wordt. Daar moeten we gewoon een goede oplossing voor vinden. Maar beiden gaan altijd hand in hand. Want anders wordt het kerkgebouw niet een deel van de gemeenschap, maar een obstakel in de gemeenschap.”

Hoe wilt u voorkomen dat het beschikbare geld op gaat aan allerlei haalbaarheidsstudies en adviezen voor megalomane projecten?
“We hebben een bedrag beschikbaar gesteld voor kerkenvisies, maar we dragen daar ook deskundigheid aan bij, door bijvoorbeeld ‘mijn eigen’ rijksdienst, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Zij kijken ook heel goed naar ‘is het reëel, is het haalbaar’. En als ik vandaag hoor hoe realistisch iedereen erin zit, ben ik helemaal niet bang dat het naar de verkeerde projecten gaat.”

Wat duidelijk werd tijdens het symposium, is dat overheden kerken kunnen ondersteunen bij hun kerkenvisie en beheer en onderhoud, maar dat het tweerichtingsverkeer is. Kerken zouden tegelijk bereid moeten zijn om een deel nevenbestemming toe te staan. Of wanneer het kerkgebouw geheel wordt afgestoten, om mee te werken aan een geschikte herbestemming. Het is duidelijk dat bij afstoting de inspraak van een kerk een relatief korte houdbaarheid heeft. Wat er na de eerste herbestemming gebeurt, heeft de kerk als voormalige gebruiker niet meer in de hand.

Aanwezige bezoekers en sprekers die wij spraken, constateerden dat in elk geval de schroom verdwijnt om met elkaar in gesprek te gaan over het onderwerp. De scheiding tussen kerk en staat betekent nog niet dat je niet open met elkaar kunt spreken over de toekomst van het kerkgebouw. Of dat nu door de nood gedreven is of niet, dialoog tussen verschillende betrokken partijen is niet alleen goed, maar ook noodzakelijk.

Het gedeelte dat ontbreekt in de nationale Kerkenaanpak, is de visie van de plaatselijke kerk zelf. Hoe zien wij onze toekomst? Hoe willen wij kerk zijn? Welk gebouw past daar bij en in welke vorm? Dit zijn de belangrijke vragen die vooraf gaan aan het besluit of er wordt verbouwd tot een multifunctioneel kerkgebouw of herbestemming. Deze vragen worden vanzelfsprekend niet beantwoord door de partijen die zaterdag de samenwerking formeel bekrachtigden.

Op deze website en in Kerkmagazine verschijnt binnenkort een uitgebreid verslag van de bijeenkomst t.g.v. de Nationale Kerkenaanpak.